Dossier stikstof

De door de minister Van der Wal gepresenteerde stikstofdoelstellingen van 10 juni 2022 zijn bij de boeren in Súdwest-Fryslân als een mokerslag aangekomen.

Als grootste landbouwgemeente van Nederland is de landbouw in Súdwest-Fryslân verweven met een eigen Friese plattelandstraditie. We hebben elkaar nodig om te werken aan een duurzame toekomst in onze plattelandsgemeente. De gemeente wil dit samen en in goed overleg met de sector oppakken. Er zijn al veel gesprekken geweest en dat blijven we ook doen. Het delen van verhalen en zorgen is belangrijk voor ons.

De Friese aanpak stikstof

Op de website van de provincie Fryslân lees je meer over het uitvoeringsprogramma stikstof van de Provincie met een op Fryslân toegespitste aanpak.

Wat gaat er de komende tijd gebeuren?

Veel is onzeker. We vinden het belangrijk om te horen wat er speelt. We willen ons verdiepen in de stikstofproblematiek en de koppeling met andere opgaven, zoals veenweide, gezonde bodem en waterbeheer. We willen in gesprek blijven met al onze partners.

Wat is het programma Vitaal Landschap?

In 2018 is gemeente Súdwest-Fryslân gestart met het programma Vitaal Landschap. Een programma gericht op de ondersteuning van diverse opgaves in onze leefomgeving. Denk daarbij aan opgaves rond klimaat (bijvoorbeeld verlagen van de CO2 uitstoot in veenweide gebieden), de natuur (bijvoorbeeld rond weidevogels en stikstof) en opgaves rond water (kwaliteit en waterbuffers).

Urgentie

De urgentie van de vraagstukken rond het Vitaal Landschap in gemeente Súdwest-Fryslân zijn groot. De stikstofproblematiek en daaruit volgende onrust vraagt van ons extra aandacht. Ook het dossier voor Veenweide komt steeds nadrukkelijker in beeld. Voortbordurend op kennis en samenwerking vanuit de afgelopen jaren proberen we bij gemeente Súdwest-Fryslân deze opgaves vorm en inhoud te geven. Daarom zetten we versterkt in op de doorontwikkeling van het Vitaal Landschap programma.

Wat gaan we doen de komende maanden?

Momenteel werken we aan de inhoudelijke aanpak van het programma, conform de ambitie van het college van burgemeester en wethouders. We kijken naar welke opgaves we willen bundelen en hoe we tot een gebiedsgerichte aanpak kunnen komen. Veel van die vragen hangen ook samen met de provinciale aanpak in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Op hoofdlijnen zien we de komende maanden de volgende processtappen. Deze lijst is niet volledig en wordt al werkende aangevuld:

Augustus ‘22

  • Wethouder Henk De Boer bezoekt aantal betrokkenen
  • Doorontwikkeling Vitaal Landschap programma binnen de gemeente
  • Basisinformatie rond Vitaal Landschap, incl. stikstof, op de website van Súdwest-Fryslân

September ‘22

  • Wekelijks Vitaal Landschap overleg met de wethouder van Landbouw ( Henk De Boer)
  • Afstemming met provincie over de integrale gebiedsgerichte aanpak (o.a. in het teken van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)).
  • Stakeholders overleg Vitaal Landschap SWF (vertegenwoordigers van landschapspartners uit de landbouw, natuur en recreatiesector)
  • Verdere uitwerking informatie en informatiepunt op de website van de gemeente

Oktober ‘22

  • Vanuit Nationaal Programma Landelijk Gebied worden doelstellingen per provincie voor stikstof, klimaat en water vastgesteld die we vervolgens moeten vormgeven voor ons eigen gebied. In de periode tot juli 2023 is de provincie aan zet, om samen met gebiedspartners, te komen tot een provinciaal plan.

Achtergrond Programma Vitaal Landschap

Het Vitaal Landschap programma is tot stand gekomen door de toenemende urgentie van de leefomgevingsvraagstukken. Ingegeven door internationale afspraken zoals het klimaatakkoord en de doorvertaling daarvan naar Nederland, de provincie en ook gemeente Súdwest-Fryslân. Dat raakt allemaal aan transities in onze fysieke leefomgeving rond bijvoorbeeld energie en landbouw.

In de 1e fase van het Vitaal Landschap programma (periode 2018-2021) is er gericht gewerkt aan met name opgaves in het buitenstedelijke, landelijke gebied. En er is bijvoorbeeld gewerkt aan landbouwvraagstukken.

Op vrijdag 8 juli organiseerden Agractie Fryslân en Team Agro NL afdeling Fryslân een bustour om op ludieke wijze bestuurders in gesprek te laten gaan met de agrarische sector. Een aantal boeren, raadsleden van gemeente Súdwest-Fryslân, betrokkenen van provincie Fryslân (waaronder gedeputeerde dhr. Fokkinga, enkele statenleden en kwartiermaker stikstof dhr. Zondervan) en wethouder Henk de Boer bezochten twee akkerbouwbedrijven (Anema en Hogenhout, beide in Arum) en een melkveehouderij (Politiek bij Makkum). Ondanks de goede gesprekken was het duidelijk dat er onzekerheid en onrust heerst in de sector.

Wethouder Henk de Boer was blij met de uitnodiging van Alice van Gosliga (boerin en ambassadeur van Team Agro NL): ‘Dit wie in hiel moai inisjatyf dat ús by trije boerebedriuwen brocht dy ’t elk op har eigen wize fertelden nei de syktocht om it paad te finen yn wat der frege wurdt. Sawol de ikkerboubedriuwen as de molkfeebedriuwen wurde allegearre op in ferskillende wize rekke troch de plannen sa ’t dy der no lizze. Eltsenien wol in duorsume lânbou, mar dan kom je bygelyks te praten oer de opfolging. De bern wolle troch, maar op hokker wize moatte sy buorkje? Takomstperspektyf wie it wichtichste ûnderwerp fan ‘e middei. Hoe soargje wy derfoar dat wy no de goede dingen dogge foar de lange termyn? Ik bin bliid mei de petearen dy ’t ta stân kamen tusken oan de iene kant minsken út de polityk en oan de oare kant minsken út de lânbou. We sille mei alle partijen gearwurkje moatte om perspektyf te bieden.’

Provincie en gemeente willen voorwaarden scheppen om gebiedsprocessen vlot te trekken

Op 5 juli 2022 hebben de wethouders Henk de Boer en Bauke Dam gesproken met een ambtelijke afvaardiging van de provincie Fryslân over het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en de stikstofaanpak. De provincie moet aan de slag met de door het Rijk opgelegde kaders voor klimaat, natuur/stikstof en water.

Pieter Zondervan, bij de provincie kwartiermaker NPLG en Uitvoeringsprogramma stikstof, is blij met de steun vanuit Súdwest-Fryslân voor de provinciale aanpak. De provincie heeft besloten de ingekleurde kaart van de minister met stikstofdoelstellingen aan de kant te leggen. Binnen de Friese aanpak wordt verwacht in dialoog met de gebieden tot een vervolg te kunnen komen. De minister geeft hiervoor ook ruimte. Door alle ontstane commotie is het lastig om goed met de agrarische sector in gesprek te komen. Dit bemoeilijkt bijv. de gebiedsaanpak in Idzegea.

De provincie probeert met de sector een goed gezamenlijk kennisniveau te stimuleren. Daardoor kan op een passende manier met het Rijk en met de gebieden een dialoog ontstaan over wensen en verwachtingen. Onderdeel hiervan was het organiseren van een webinar op 5 juli in samenwerking met LTO Noord over de stikstofaanpak in Fryslân.

Tijdens het overleg zijn meerdere aspecten rond het stikstofdossier op basis van het Friese uitvoeringsprogramma en de aanpak NPLG toegelicht en besproken. O.a. de gesprekken met de industrie over te zetten stappen, de financieringsaanpak bij banken, de mogelijkheden voor aankoop van gronden, de mogelijkheden om extra te meten, kansen vanuit de nieuwe kaders voor het Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB), te verwachten uitspraken van lopende juridische procedures, etc. Spannend is ook hoe binnen het NPLG in oktober nieuwe richtinggevende kaders vanuit het Rijk voor een nieuwe dynamiek zullen gaan zorgen. 

De provincie verkent de organisatorische opzet van de in te richten gebiedsprocessen. Vooral daarbinnen zullen alle doelen en ambities tot een samenhangende aanpak gaan leiden. De gemeente wil hier graag bij worden betrokken.

Afsluitend wordt de zorg uitgesproken over de voorgenomen aanwijzing van de Fûgelhoeke bij Kouden als aanvullend stikstofgevoelig gebied (met een waarde boven de zgn. kritische depositiewaarde). De provincie heeft de minister al verzocht van deze aanwijzing af te zien. De gemeente maakte hiertegen ook al eerder bezwaar. De mogelijkheid om hier gezamenlijk tegen het voorgenomen besluit in het geweer te komen, wordt bekeken.

Afgesproken is om direct na het zomerreces opnieuw te overleggen en bij te praten. Zo nodig vindt tussentijds nog een aanvullende afstemming plaats.

Op sneon 2 july brocht wethâlder Henk de Boer in besite oan de iepen dei fan biologysk boer Sicco Hylkema. Hylkema buorket yn Aldegea en hat yn de perioade 2015–2017 in wiksel meimakke nei biologysk buorkjen. 

De biologyske lânbou giet út fan fjouwer tinzen:

  • Sûnens fan boaiem, plant en bist
  • Ekologyske kringloop
  • Bedriuwsfiering passend by de omjouwing
  • Ferantwurdlikens nei de takomst

Wethâlder de Boer oer de wurkbesite: ‘By Hylkema seach ik dat it him in goed gefoel jout dat er hjirmei in bydrage leverje kin oan in diverser en skjinner miljeu. Op ‘e iepen dei fertelde er wat de wiksel nei biologysk foar syn bedriuwsfiering betsjutten hat. Hy hat ynlevere op it oantal kij en op de molkeproduksje per ko. Hjirfoar moast er ek oare ko-rassen meikrúse. Der tsjinoer hat er mear tiid oer omdat de kij har sels mear rêde kinne. De kij binne sûner en meie âlder wurde. Fansels is der yn Aldegea ek ûnwissigens oer de stikstofproblematyk. Mar de blik nei de takomst is der seker.’

Biologyske takomst

Biologyske boeren falle ûnder de Skal 1984, de wet oangeande biologyske produksje fan fiedingsmiddels. Hjir ûnder hingje regels foar û.o. greidegong, keunstdong, antibioatika, foer en romte per bist. Fanút Europa is der earder oantrúne om yn 2030 25% fan it Europeeske lânbouareaal op in biologyske wize behearre te litten. Dy plannen binne yn maaie 2022 earst opskort, mar in mooglike útwreiding nei biologysk wurdt wol fierder ûndersocht. Foar Nederlân soe dat in grutte opjefte betsjutte, want we sitte no noch ûnder de 6%.

Achte boeren,

It is no trije wiken lyn dat de stikstofdoelen fan it kabinet presintearre binne. It is noch alle dagen yn it nijs en it petear fan de dei. Ek by ús op it gemeentehûs. 

De ôfrûne wiken binne wy mei jimme yn petear west. Wy wolle jimme tankje foar it betrouwen en jimme ferhalen. Goed dat jimme jimme soarchen mei ús diele woene. Dat is hiel weardefol foar ús. Wy ha inoar nedich om te wurkjen oan in duorsume takomst yn ús plattelânsgemeente en wy wolle graach yn petear bliuwe.

Wat giet der de kommende tiid barren? In protte is ûnwis mar wy wolle wurkje oan perspektyf. Takomme wike ha wy in petear mei de provinsje Fryslân om in stik dúdlikheid te krijen oer wat er de kommende perioade fan ús (de gemeente) ferwachte wurdt en wat de rollen binne foar alle belutsen partijen. It giet dan bygelyks oer de gong fan saken rûn it Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Under oaren Pieter Zondervan (provinsjaal kwartiermakker NPLG/útfieringsorganisaasje stikstof) is hjirby. Dan sil ek praat wurde oer de mooglike oanwizing fan in ekstra stikstofgefoelich gebiet (De Fûgelhoeke, Natura 2000-gebiet ‘Oudegaasterbrekken, Fluessen e.o.’).

Yn de tuskentiid wolle we yn gesprek bliuwe mei al ús partners omdat wy it belangryk fine om te hearren wat der spilet en ús yn it foar ferdjippe wolle yn de stikstofproblematiek en de koppeling mei de oare opjeftes, sa as de feangreide, de sûne grûn en it wetterbehear.

We sille noch foar de fakânsjeperioade fierdere petearen mei partners út it lanlik gebiet hawwe. We ha inoar dêr yn nedich. Fanút de hegere oerheid hawwe we ferlet fan dúdlike útgongspunten en regels, sadat der perspektyf bliuwt foar ús boeren. We moatte ús allegear ynsette foar de opjeften dy’t der lizze yn ús lânskip. De transysje op it plattelân sille we mei syn allen stâl jaan moatte. Nei de simmerfakânsje sille wy yn oerlis mei jimme dêr fierder hannen en fuotten oan jaan.

Wy hâlde jo op de hichte fan wat der spilet op de ûnderwerpen sa’t wy dy bepraat ha. Suggestjes fan jimme kant sa ’t dy ús earder al meijûn binne, riede wy fierder ta. Hjir komme wy op werom. Fierdere opmerkings of fragen bliuwe wolkom.

Wethâlder Henk de Boer

De door de minister Van der Wal gepresenteerde stikstofdoelstellingen van 10 juni 2022 zijn bij onze boeren in Súdwest-Fryslân als een mokerslag aangekomen. Die boodschap werd vrijdag 17 juni 2022 meegegeven aan de wethouders Henk de Boer (Landbouw Natuur Landschap) en Bauke Dam (Economische Zaken en Ruimtelijke Ordening). Het gebeurde in Ferwoude tijdens een open en emotioneel gesprek met een afvaardiging van plaatselijke vertegenwoordigers van onder andere de LTO, AJF, Agractie, Collectief Súdwestkust, Agricycling en Us Hof. De aanwezige boeren waren zichtbaar aangedaan en van slag.

Er heerst ongeloof en onbegrip over de gekozen boodschap en de manier van communiceren vanuit Den Haag. De consequenties, met reductiedoelstellingen tot 47, 70 en 95 procent, zijn binnen de gemeente onverwacht ongekend fors, zoals binnen het veenweidegebied en langs de IJsselmeerkust. Bestaand enthousiasme in het gebied om meer natuurinclusief, circulair en klimaatadaptief te werken, worden hiermee de kop ingedrukt. Bijvoorbeeld in samenhang met de weidevogelaanpak. Er werden voorbeelden genoemd waarbij waardevolle verandervoorstellen van boeren door de ministersbrief per direct van tafel zijn geveegd. Bovendien ligt te beschermen stikstofgevoelige natuur vaak op flinke afstand. Wat is hier de logica van, vraagt men zich af.

“Wy moatte de hegere oerheid fertelle dat we al drok dwaande binne”, zei wethouder De Boer in een reactie hierop. Hij ondersteunt dan ook de brief van de provincie Fryslân aan de minister, waarin Gedeputeerde Staten aangeeft onaangenaam verrast te zijn door de voorstellen. In Friesland wordt al jaren gewerkt om de landbouwpraktijk aan te passen. Binnen de gemeente Súdwest-Fryslân zijn verschillende innovatieve initiatieven om de stikstofemissie te verlagen. “Wy sille in Den Haach noch better it ferhaal fan ús boeren en ús buorkjen fertelle moatte”, aldus wethouder De Boer. “Wy kinnen tegearre mei ús boeren komme ta in ekologyske tûke en lykwichtige bedriuwsfiering. De boeren moatte de ferantwurdlikheid hawwe om de omslach te meitsjen en wy kinne harren deryn begeliede. Wy moatte de boeren de kâns jaan!” 

“It brief rekket net allinnich de agraryske sektor hiel hurd mar it hiele plattelân, ek op ekonomysk mêd trochdat it gefolgen hat foar leanbedriuwen en molkfabriken”, benadrukt wethouder Bauke Dam. “Súdwest-Fryslân is kwa oerflakte de grutste gemeente fan Nederlân mei it grutste bûtengebiet. Dit hiele fitale bûtengebiet is ûnderdiel fan ús DNA. Dat wurdt hjirtroch rekke en dat kinne we net samar barre litte”, aldus Dam.

Wethouder De Boer wil binnen het al bestaande gemeentelijke stakeholdersoverleg ‘Vitaal Landschap’ goed met elkaar in gesprek blijven. De gemeente wil dit samen en in goed overleg met de sector oppakken. Naast landbouw zijn daarin ook de sectoren natuur en toerisme vertegenwoordigd. Daarnaast worden de inwoners betrokken. Als grootste landbouwgemeente van Nederland is de landbouw in Súdwest-Fryslân verweven met een eigen Friese plattelandstraditie. De Boer: “De transysje op it plattelân sille we mei syn allen stâl jaan moatte”.

Gepubliceerde nieuwsberichten