Onderduikluik Bothniakade 39 Sneek

Gepubliceerd op in Cultureel Erfgoed.

Tekst: Matthijs Graafland - Vereniging Historisch Sneek (VHS)

28 jaar geleden – 1997 – werd tijdens een verbouwing bij Auke Zandstra zeilmakerij aan de Bothniakade 39 een houten luik in de vloer aangetroffen. Het luik sloot een ruimte af tussen de vloer van de bovenverdieping en het daaronder gelegen houten plafond van de benedenverdieping: een loze ruimte dus. Voor het huis stond de container waarin het gestripte materiaal werd gegooid om afgevoerd te worden naar de afvalverwerking. Het luik was daar bijna in beland, ware het niet dat de vinder het luik nog eens beter bekeek en op de achterkant een met potlood aangebrachte tekst ontdekte.

De tekst luidt als volgt:

Winter 1944- ‘45 schuilplaats voor de Moffen
15 April 1945 (Zondag) De Moffen verlaten Sneek Na het Waaggebouw nog in brand te hebben gestoken

SNEEK bevrijd 15/4 - 1945

H. v.d. Werf Molenmaker

Een verborgen schuilplaats

Het luik bleek geen loze ruimte af te dekken, maar een schuilplaats die tijdens de oorlog werd gebruikt door een zekere H. v.d. Werf, molenmaker van beroep. Wat aanvankelijk een ogenschijnlijke loze ruimte leek, bleek dus een zorgvuldig verborgen schuilplaats, die -gezien de met potlood geschreven tekst- tot aan de bevrijding van Sneek goede diensten heeft bewezen!

De oplettende vinder besloot het luik niet in de container te gooien, maar naar de Vereniging Historisch Sneek te brengen. De VHS nam het met grote dank in ontvangst. Het luik kreeg een voorlopige bestemming in de kelder van de bibliotheek, waar de historische vereniging een ruimte tot haar beschikking heeft.

De gestripte bovenverdieping (1997). Op de voorgrond is het luik in de vloer zichtbaar
Detailopname luik (1997)

Alsnog weggegooid?

In december 2024, bijna 80 jaar na de Tweede Wereldoorlog en ruim 27 jaar nadat het luik in een kelder belandde, besloten de archiefmedewerkers van de VHS de kelder eens te opruimen. Dat werd hoog tijd, want in de loop van vele jaren was daar veel materiaal ‘voorlopig’ opgeslagen.

Net als 27 jaar geleden bij de verbouwing van zeilmakerij Zandstra, stond er opnieuw een container klaar, waarin al het materiaal uit de kelder dat geen waarde leek te hebben werd gegooid. Op naar de afvalverwerking met al die onbruikbare spullen!

Roelof Heida, de coördinator van de archiefwerkzaamheden, stond in een hoek van de kelder en diepte daar een houten luik op. Gelukkig was ook hij een oplettend, want ook hij ontdekte de met potlood aangebrachte tekst. Dat luik moest dus niet de container in, dat was duidelijk!

Reconstructie en duiding

Als archeologie te definiëren is als ‘overblijfselen van oude culturen bestuderen teneinde het verleden te reconstrueren en te duiden’, dan is die omschrijving niet naadloos van toepassing op dit luik. Maar dat er ‘reconstructie en duiding’ nodig is om het verhaal van het luik te achterhalen is wel degelijk van toepassing.

Huwelijksakte (22-08-1931) van H. van der Werf met Henriëtte Grietje Jantina Jacoba Folkerts

Door de tekst op het luik weten we dat de onderduiker H. v.d. Werf is. Beroep: Molenmaker. Hij hield zich dus bezig met het bouwen, restaureren en onderhouden van molens. Waarom het noodzakelijk was dat hij een deel van de Tweede Wereldoorlog onderdook wordt niet expliciet vermeld, maar het is zeer aannemelijk dat hij zich op die manier onttrok aan de Arbeitseinsatz, de gedwongen tewerkstelling voor jonge mannen in Duitsland.

Opmerkelijk is zijn verontwaardigde aantekening op het luik dat de Duitsers bij hun aftocht op 15 april 1945 de Waag van Sneek nog in brand schoten. Tijdens de oorlog gebruikten de Duitsers de Waag als munitieopslag. Op diezelfde 15 april werd Sneek bevrijd door de Canadese troepen.

Ontbrekende details

Wat we nog niet weten, zijn verdere details over de persoon H. v.d. Werf. Gegevens over zijn afkomst en persoonlijke omstandigheden ontbreken vooralsnog. De Vereniging Historisch Sneek doet op dit moment onderzoek hiernaar. Wel staat vast dat tijdens de oorlog het pand Bothniakade 39 werd bewoond door de familie van Netten. Dit gezin is na de oorlog geëmigreerd. Er wordt geprobeerd in contact te komen met nazaten van deze familie om de ontbrekende details te achterhalen.

Terug in Botniakade 39

Op dit moment wordt Bothniakade 39 bewoond door de familie Seinen. De leden van dit gezin zijn actief betrokken bij het levend houden van de Nederlandse Tweede Wereldoorlogsgeschiedenis. Zo  organiseren zij bijvoorbeeld van tochten met oude legervoertuigen in het kader van herdenkingen.

Zij gaven aan het waardevol te vinden als het onderduikluik weer een plekje in hun woning kan krijgen. De Vereniging Historisch Sneek werkt daar graag aan mee. Onlangs is middels een bruikleenovereenkomst het luik weer teruggekeerd aan de Bothniakade. De familie Seinen stelt belangstellenden in de gelegenheid een kijkje te komen nemen.

Matthijs Graafland (VHS) overhandigt het luik aan Olaf Seinen (huidige bewoner Bothniakade 39)

Dit artikel is onderdeel van de Nieuwsbrief Cultureel Erfgoed. Wil je op de hoogte van het laatste Cultureel Erfgoed nieuws blijven? Meld je aan voor de Nieuwsbrief Cultureel Erfgoed. Deze verschijnt 2x per jaar.

Zie ook