In de Erfgoed schijnwerpers: Piet Sprik

Gepubliceerd op in Cultureel Erfgoed.

“Van raadslid tot erfgoedbeschermer: Piet Sprik over een leven in dienst van cultuur en historie”

Hindeloopen – of Hylpen, zoals wij zeggen – is een stadje met een rijke geschiedenis en een unieke culturele identiteit. Het behoud van dit erfgoed vraagt om betrokkenheid, kennis en passie. We spraken met Piet Sprik, voorzitter van Stichting Stadsherstel Hindeloopen, over zijn drijfveren, bijzondere projecten en de uitdagingen voor de toekomst.

Piet Sprik is een bekende naam in Hindeloopen. Zijn inzet voor het behoud van de Hylper cultuur loopt als een rode draad door zijn leven. “Misschien kennen mensen mij van de vele besturen waarin ik heb gezeten en nog steeds zit,” vertelt hij. “Bijna altijd met een link naar de Hylper cultuur. Op dit moment ben ik voorzitter van Stichting Stadsherstel Hindeloopen en van de Stichting tot Behoud van Immaterieel Erfgoed.”

Van raadslid tot erfgoedbeschermer

Zijn bestuurlijke carrière begon al vroeg. “Van 1980 tot 1998 was ik raadslid, waarvan 14 jaar als fractievoorzitter – eerlijk gezegd min of meer tegen wil en dank,” zegt Sprik met een bedachtzame glimlach. “Dat had alles te maken met de spanningen na de gemeentelijke herindeling, vooral over de huisvesting van de raad. Het hete hangijzer ‘Wordt het Workum of Koudum?’ leidde tot een politieke splitsing die velen zich nog herinneren.”

Piet Sprik

Na zijn politieke periode kwam iets heel anders op zijn pad: Omroep Súdwest. “Durk Stoker – destijds voorzitter – vroeg mij als secretaris. En ach, waarom ook niet?” Sprik begint te glunderen als hij vertelt over het programma Orgels in Súdwest, dat hij samen met organist Gerk Venema maakte. “We bezochten meer dan tachtig kerken. Tijdens het orgelspel filmde ik het interieur, de omgeving en natuurlijk Gerk. Het programma wordt nog steeds elke zondag uitgezonden en is vooral bij oudere kijkers populair. Dat komt ook door Gerk: hij speelt alles uit het hoofd, van Beatles tot Bach!”

Naast zijn werk voor de omroep kennen sommigen hem ook van het kosterschap dat hij samen met zijn vrouw af en toe uitvoert voor de kerk.

Tot slot meldt Sprik dat hij bijna was vergeten te vertellen dat hij 42,5 jaar in het basisonderwijs heeft gewerkt. “Honderden kinderen heb ik in de klas gehad. Van sommige kinderen die in Hindeloopen zijn gebleven, heb ik zelfs hun kinderen ook lesgegeven! Leuk detail: sinds kort heeft Stichting Stadsherstel Hindeloopen vier jonge bestuursleden erbij – allemaal oud-leerlingen van mij.”

Hoe ontstond de liefde voor erfgoed?

Sprik woont sinds 1969 in Hindeloopen. “Toen ik hier kwam, stond het stadje er niet goed voor,” legt hij uit. Bewoners maakten vooral hun eigen keuzes, waardoor het historische karakter onder druk kwam te staan. Ook overheden zagen dit en trokken aan de bel. “Dat leidde uiteindelijk tot de oprichting van Stichting Stadsherstel Hindeloopen in 1970.”

De stichting heeft sindsdien veel werk verzet. “Veel woningen waren zo verwaarloosd dat instortingsgevaar reëel was. Dankzij investeringen en subsidies is dat tij gekeerd.”

Was u toen al betrokken bij Stadsherstel?

“Nee, nog niet,” lacht Sprik. “In die tijd had ik genoeg andere dingen aan mijn hoofd, en in een kleine gemeenschap als Hindeloopen is ‘ja’ vaak een levenslang ja. Maar mijn interesse in erfgoed groeide snel. Hindeloopen werd rijksbeschermd stadsgezicht, en de unieke cultuur – de Hylper taal, de klederdracht, de schilderkunst – bleef me fascineren.”

Van secretaris tot voorzitter

“Ik begon bij de stichting als eerste secretaris en later werd ik voorzitter, op verzoek van Piet de Jager, onze toenmalige voorzitter. Rond zijn tachtigste zei hij: ‘Volgens mij moet jij het maar van me overnemen.’ En zo gebeurde het.”

Het werk binnen de stichting noemt hij bijzonder dankbaar. “We zijn een club mensen met veel deskundigheid, een scherpe blik op monumenten en gevoel voor bouwkunst. Samen werken aan ons bijzondere stadje is ontzettend waardevol.”

Haven Hindeloopen
Peilschaalhuisje

Bijzondere projecten

Een van de meest memorabele projecten was de herinrichting van de haven in 2005. “De haven is opgeknapt in de stijl van de jaren dertig, mogelijk gemaakt met steun van Brussel, de provincie, de gemeente en diverse sponsoren. Later hebben we ook de muziektent kunnen herstellen.”

Persoonlijk bijzonder vond hij het peilschaalhuisje. “Tot 1942 stond hier op de dijk een huisje om het waterpeil van de Zuiderzee te meten. Het werd afgebroken toen het IJsselmeer ontstond, maar de fundering bleef min of meer zichtbaar. Wij wilden dit peilschaalhuisje heel graag weer terugbrengen. Het Wetterskip stond aanvankelijk huiverig tegenover herbouw, maar dankzij aanhoudend lobbyen van mijn kant kregen we uiteindelijk toestemming. Bij de opening noemde de dijkgraaf mij gekscherend ‘Zeur Piet’, wat het juist memorabel maakte.”

Waarom erfgoed zichtbaar houden?

“Om het heden te begrijpen, moet je ook iets weten over het verleden,” zegt Sprik. Hindeloopen heeft een rijk verleden en viert dit jaar haar 800-jarig bestaan, bijna gelijktijdig met Amsterdam, dat vorig jaar haar 750-jarige jubileum vierde. “Dat laat zien hoe verbonden het verleden van Hindeloopen is met de grotere geschiedenis van het land.”

“Hindeloopen heeft zoveel te bieden: niet alleen de structuur van het stadje, maar ook de fraaie binnenstad, het pittoreske karakter en de unieke ligging omringd door water. Dat alles maakt het stadje heel bijzonder. Het zichtbaar houden van dit alles, ons erfgoed, betekent dat de verhalen, de cultuur en de unieke geschiedenis ook voor toekomstige generaties tastbaar blijven.”

De rol van Stadsherstel

Het doel van de stichting is helder: “Bewaren en herstellen wat uit het verleden is overgeleverd.” De rol van de stichting is door de jaren heen veranderd: van een activerende naar een meer adviserende rol. Inwoners met plannen voor een verbouwing weten de stichting goed te vinden. “Mensen kunnen bij ons terecht voor advies, of gewoon om even te sparren.”

Daarnaast reikt de stichting elk jaar een stimuleringsprijs van 500 euro uit voor mensen die nét dat beetje extra doen voor hun monument. “Goed onderhoud vormt de basis van duurzaam behoud.”

Duurzaamheid en leefbaarheid

De stichting krijgt ook vragen over zonnepanelen. “In sommige gevallen kan er iets, bijvoorbeeld wanneer panelen uit het zicht geplaatst kunnen worden. Maar in Hindeloopen, met al die smalle steegjes, is dat nog best een kunst.”

Leefbaarheid is een ander belangrijk thema. “Van de ongeveer 850 inwoners is inmiddels zo’n dertig procent ouder dan 65 jaar. Hoe keren we die ontwikkeling?” Volgens Sprik speelt de woningmarkt daarin een grote rol. “Er komt zo nu en dan een huis te koop, maar dat zijn meestal woningen in het hogere prijssegment. Voor veel jongeren zijn die simpelweg niet haalbaar.”

Luchtfoto Hindeloopen

Toch ziet hij lichtpuntjes. “Als alles volgens planning verloopt, komen er in 2027 zo’n twintig woningen bij. Daarnaast wordt gewerkt aan vijf appartementen in een te renoveren boerderij in het centrum. Dat initiatief wordt vooral door jongeren gedragen.”

“De stichting houdt hier zeker een vinger aan de pols,” benadrukt hij. “We zien daarbij ook dat ouderen tegen grenzen aanlopen. Er is een groep die graag kleiner en comfortabeler wil wonen, maar binnen Hindeloopen is het aanbod aan geschikte seniorenwoningen beperkt.”

Volgens hem raakt dat direct aan de leefbaarheid van de stad. “Wanneer ouderen kunnen doorstromen naar een passende woning, komen er eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen. Dat versterkt de balans in de gemeenschap en geeft de stad nieuwe adem. Maar op dit moment stokt dat proces simpelweg doordat er te weinig kleinere, toekomstbestendige woningen beschikbaar zijn.”

Samenwerking en mienskip

De stichting zoekt actief de verbinding met andere erfgoedorganisaties. “We hebben twee keer per jaar gezamenlijk overleg, waarin Arnold Blikman van jullie Erfgoedcluster ook een belangrijke rol speelt. Zulke bijeenkomsten zijn waardevol, omdat we veel van elkaar kunnen leren.”

Hij merkt op dat de context door de jaren heen flink is veranderd. “De afzonderlijke erfgoedorganisaties zijn allemaal afkomstig uit kleine gemeenten, en nu maken we deel uit van één grote gemeente. Hierbij delen we iets heel belangrijks: ons erfgoed. Hét visitekaartje van Súdwest-Fryslân.”

Sprik benadrukt hoe waardevol dat is. De rijke historie van Hindeloopen – maar zeker ook van de rest van Súdwest – trekt veel bezoekers. “En dat is natuurlijk heel goed voor de lokale economie,” voegt hij eraan toe.

Toekomstvisie en uitdagingen

Klimaatverandering houdt de stichting sterk bezig. “We vragen ons af wat de gevolgen zullen zijn voor het historische erfgoed, dat vaak kwetsbaarder is dan moderne gebouwen.” Ook verduurzaming speelt een grote rol. “Het is lastig om monumenten energiezuiniger te maken zonder dat dit aan de buitenkant zichtbaar wordt.”

Toch ziet hij hoopvolle ontwikkelingen, zoals de Tarnoc Turbineketel, een nieuwe warmtepomp die geen buitenunit nodig heeft. “Proeven in monumenten zijn veelbelovend. Het zou goed zijn als de gemeente deze innovatie nauwlettend volgt.”

Hoe ziet Hindeloopen er over twintig jaar uit?

“Minstens zo mooi als nu,” zegt Sprik resoluut. “Daar zetten we ons voor in, maar dat vraagt nog heel wat aandacht en inzet. Het gaat niet alleen om de monumentale gebouwen; ook de bruggen en kaden zijn essentieel voor het karakter van Hindeloopen.”

Gelukkig vindt er ieder jaar een schouw plaats, uitgevoerd door Plaatselijk Belang samen met de gemeente. “Die samenwerking is belangrijk én vruchtbaar.”

Tot slot, is er nog iets wat u kwijt wilt?

Poe, daar moet Sprik even over nadenken. “Misschien nog iets over de leefbaarheid,” zegt hij uiteindelijk. “Het vergroten van het woningaanbod in Hindeloopen is daarbij cruciaal. Dat heeft indirect ook gevolgen voor onze historische stadskern. Hoe vitaal Hindeloopen als stad blijft, bepaalt voor een groot deel hoe vitaal onze oude stadskern blijft. Door de stad toekomstbestendig te houden, behouden we ook ons erfgoed.”

Fietsbrug Hindeloopen

Dit artikel is onderdeel van de Nieuwsbrief Cultureel Erfgoed. Wil je op de hoogte van het laatste Cultureel Erfgoed nieuws blijven? Meld je aan voor de Nieuwsbrief Cultureel Erfgoed. Deze verschijnt 2x per jaar.

Zie ook