Cultuurlandschap

In Nederland leven we in een cultuurlandschap: een landschap dat grotendeels door mensen is gevormd. Eeuwenlang hebben we het bewerkt en ingericht. Dat maakt het heel anders dan een natuurlandschap, dat bijna zonder menselijke invloed ontstaan. 

Wist je dat we qua oppervlakte de grootste gemeente van Nederland zijn?

We hebben ook best verschillende landschapstypen:

  • het kleigebied, met terpen;
  • het veengebied van de Friese Meren; 
  • de IJsselmeerkust en waddenkust;
  • een stukje stuwwallenlandschap, tegen Gaasterland aan.

Vanuit de lucht ziet onze gemeente eruit als een prachtige lappendeken. Gevormd door allemaal sloten en vaarten. Wist je dat hier wel 2.000 jaar geschiedenis achter zit?! Hieronder lees je hoe we onze sloten en vaarten – en daarmee onze historische “lappendeken” – beschermen. Ze leren ons namelijk niet alleen over ons verleden, maar zijn ook belangrijk voor planten en dieren: de combinatie van groen en sloten is een enorme stimulans voor de biodiversiteit.

Grote lappendekens

De manier waarop het landschap is verdeeld, noem je een verkavelingspatroon. De verkavelingspatronen vertellen ons ook veel over het verleden: hoe wij het landschap beetje bij beetje hebben ingericht om te kunnen gebruiken voor landbouw en wonen.  

Door de ruilverkaveling in de vorige eeuw veranderde er veel. Toch zijn de historische patronen nog zichtbaar: elke “lappendeken” heeft nog zijn eigen patroon. De ene heeft nette vierkante lappen, de andere stroken of allerlei vormen door elkaar. Hieronder lees je meer over de verkavelingstypen die je het vaakst ziet in onze gemeente.

Vierkante of rechthoekige blokken

In het kleigebiedheb je vooral een blokverkaveling. De blokken (percelen) kunnen regelmatig zijn of onregelmatig. De regelmatige vierkante of rechthoekige percelen vind je vooral in het noorden en westen van de gemeente.

Bij de onregelmatige blokvorm hebben de vierkanten en rechthoeken steeds weer een net andere vorm. Dit type verkaveling is vaak heel oud. Uit de tijd dat er nog geen dijken waren. Dus vóór de 11e eeuw. Een groot deel van het kleigebied in onze gemeente is op deze manier verkaveld.

Smalle, langgerekte stroken

Het veengebied in het zuidoosten van de gemeente heeft net als grote delen van Fryslân vooral  smalle, langgerekte percelen. In de Romeinse tijd woonden er al mensen aan de randen van het veengebied! Maar, het waren er niet veel en ze woonden er ook niet heel lang. Rond het jaar 1000 veranderde dit en gingen mensen het veengebied op grote schaal ontginnen. 

Wil je een sloot of vaart dempen, graven en/of verbreden?

Dan verander je het verkavelingspatroon. Omdat de sloten en vaarten zo belangrijk zijn voor ons landschap, beschermen we ze. Je hebt daarom vaak één of meer omgevingsvergunningen nodig.

Doe altijd eerst de Vergunningcheck in het Omgevingsloket. Zo ben je goed voorbereid. Als je een vergunning nodig hebt, dan kun je meteen beginnen met de aanvraag. Je locatie en wat je wilt doen, staat al ingevuld. Dat scheelt veel tijd.

Meer weten?

Lees verder bij Waardevol gebied, over andere beschermde erfgoedwaarden in de omgeving.