Contact

Cultuur en erfgoed

Onze gemeente is rijk aan bijzondere gebouwen, monumenten en andere karakteristieke panden. Wij vinden het belangrijk om dit te behouden voor de toekomst: de cultuur en ons erfgoed vertelt namelijk veel over de geschiedenis van onze gemeente Súdwest-Fryslân. Op deze pagina lees je meer informatie over dit onderwerp.

Waterpoort in Sneek

Onderwerpen

In onze gemeente bevinden zich 740 rijksmonumenten. Met dit aantal staan wij in de top 15 van Nederlandse gemeenten met de meeste rijksmonumenten. We ontvangen subsidies voor deze monumenten, zodat ze hun waarde kunnen behouden.

Wil je graag meer weten over de aanschaf, de restauratie en het onderhoud van rijksmonumenten? Kijk dan eens op monumenten.nl of blader door de online bibliotheek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Súdwest-Fryslân heeft een rijk cultuurhistorisch bezit. Daar zijn wij trots op! Het gebied heeft een lange geschiedenis, een fraai landschap en bijzondere gebouwen. Dat willen wij zo houden, zodat wij kunnen blijven genieten van de geschiedenis en schoonheid van Súdwest-Fryslân.

Monumenten

Súdwest-Fryslân heeft naast de 740 beschermde rijksmonumenten ook 142 beschermde gemeentelijke monumenten. Hiermee zit Súdwest-Fryslân landelijk in de top 15 van grootste monumentengemeenten. We zijn ook de op één na grootste erfgoedgemeente van Fryslân.

Monumenten zijn gebouwen en objecten (zoals vaarten, bruggen, wegen, bomen en pleinen) die belangrijk zijn door hun schoonheid, wetenschappelijke of cultuurhistorische betekenis. Als een pand of object aan bepaalde eisen voldoet, kan het worden aangewezen tot beschermd monument. Beschermde monumenten zijn bijvoorbeeld kerken, stadhuizen, boerderijen, molens en aan het water gerelateerd erfgoed zoals vaarten, sluizen, gemalen, bruggen en scheepswerven.

Beschermde stads- en dorpsgezichten

Het Rijk kan stads- of dorpsdelen aanwijzen als beschermd stads- of dorpsgezicht. In onze gemeente zijn 20 beschermde stads- en dorpsgezichten: Bolsward, Hindeloopen, Sneek, Sneek Stationsgebied, Workum, IJlst, Cornwerd, Heeg, Kimswerd, Kornwerderzand, Lutkewierum, Makkum, Nijland, Oosterend, Piaam, Pingjum, Poppenwier, Rien, Schraard en Woudsend. Hiermee hebben we het hoogst aantal beschermde gezichten in Nederland. Door deze bescherming kunnen we de historisch gegroeide structuur en uitstraling van een stad of dorp behouden.

Gemeentelijke dorpsgezichten

Er zijn ook gebieden die de gemeenteraad heeft aangewezen als waardevolle gemeentelijke dorpsgezichten. Dit zijn de kernen van Allingawier, Greonterp, Molkwerum, Sandfirden, Scharnegoutum, Tirns, Uitwellingerga en Westhem. We willen de historische eigenheid en kracht van deze dorpen stimuleren en behouden.

Vergunningen en subsidie voor rijks-/gemeentelijke monumenten

Er is vaak een vergunning nodig voor wijzigingen aan een object dat aangewezen is als rijks- of gemeentelijk monument of voor een object dat binnen een beschermd gezicht ligt. Ook zijn er vaak mogelijkheden voor subsidie of een andere vorm van financiering.

Archeologie

Ook archeologie valt onder de Monumentenwet. In Súdwest-Fryslân zijn 301 terreinen van (zeer hoge) archeologische waarde. Opvallend is de grote hoeveelheid (huis)terpen. In de gemeente is één wettelijk beschermd archeologisch monument: de funderingsrestanten van een oude stinsplaats in Arum.

We gebruiken de Friese Archeologische Monumentenkaart Extra (FAMKE) om na te gaan of er bij bouw- en aanlegactiviteiten archeologisch onderzoek nodig is. FAMKE geeft naast de verwachte aanwezige waarden in Fryslân ook advies hoe om te gaan met het bodemarchief. Dit is belangrijk als er plannen worden gemaakt waarin (mogelijke) archeologie in de bodem bedreigd wordt. FAMKE is te vinden op de website van de provincie Fryslân.

Cultuurlandschap: open, weids en divers

Een groot deel van Súdwest-Fryslân heeft een rijk cultuurlandschap, dat valt binnen het Nationaal Landschap Zuidwest-Friesland. Onze regio is een overgangsgebied tussen het Friese laagveengebied en het zeekleigebied. Het is een uitgestrekt open gebied met verspreide bebouwing, waarvan een deel op nog gave terpen ligt. Naast de in oorsprong middeleeuwse verkaveling zijn de waterlopen, lokale dijken, vele vaarten en meren kenmerkend.

We kunnen Súdwest-Fryslân opdelen in vier landschapstypen: de IJsselmeerkust, het kleigebied, het veengebied en de meren en het stuwwallenlandschap. Deze landschapstypen vormen samen een afwisselend landschap met veel cultuurhistorisch waarde.

Bekijk ook de erfgoedverordening.

Elk jaar is het in het tweede weekend van september (12 en 13 september) Open Monumentendag! Wij hebben in onze gemeente 740 beschermde rijksmonumenten en 133 beschermde gemeentelijke monumenten. Hiermee zitten we landelijk in de top 15 van grootste monumentengemeenten! We zijn ook de op één na grootste erfgoedgemeente van Fryslân: hier zijn we trots op.

Genoeg monumenten om te laten zien op Open Monumentendag dus! Ieder jaar zetten tientallen vrijwilligers zich in om verschillende monumenten in onze gemeente gratis open te stellen voor publiek. Het landelijk comité Open Monumentendag bedenkt voor elke Open Monumentendag een thema. Beheer jij een monument en wil je dit openstellen op Open Monumentendag? Je kunt je aanmelden via de website van Open Monumentendag. Daarnaast kun je als monumenteneigenaar tot 15 augustus subsidie aanvragen via onze website.